Btw-aftrek bij zorginstellingen: meer mogelijk dan gedacht?
Voor de meeste zorginstellingen is btw een kostenpost. Omdat zorgprestaties meestal zijn vrijgesteld van btw, mag de btw op ingekochte goederen en diensten vaak niet volledig worden teruggevraagd. Toch blijkt in de praktijk regelmatig dat instellingen minder btw aftrekken dan mogelijk is. Een recente uitspraak van het Europese Hof van Justitie is de aanleiding om opnieuw naar de btw-aftrek binnen uw organisatie te kijken.
Wanneer bestaat recht op aftrek van btw?
Wanneer een zorginstelling naast btw-vrijgestelde zorgprestaties ook btw-belaste activiteiten verricht, ontstaat recht op gedeeltelijke btw-aftrek. Denk bijvoorbeeld aan btw-belaste verhuur van ruimten, de exploitatie van een horeca-voorziening, verhuur van parkeerplaatsen, bepaalde cosmetische handelingen, servicekosten, detachering van personeel en andere btw-belaste nevenactiviteiten.
Voor kosten die uitsluitend betrekking hebben op btw-belaste activiteiten is de btw volledig aftrekbaar. Voor kosten die uitsluitend zien op btw-vrijgestelde activiteiten geldt geen aftrekrecht. Hierbij worden kosten zoveel mogelijk direct toegerekend aan ofwel btw-vrijgestelde ofwel btw-belaste activiteiten.
Naast de direct toerekenbare kosten kennen we gemengde kosten. Dit zijn kosten die zowel voor btw-vrijgestelde als btw-belaste activiteiten worden gebruikt. Denk aan ICT-kosten, kosten van bedrijfsvoering, facilitair beheer en externe advisering. De btw op deze kosten kan gedeeltelijk worden teruggevraagd via de zogeheten pro rata regeling.
De pro rata wordt doorgaans bepaald op basis van omzetverhoudingen (btw‑belaste omzet ten opzichte van de totale omzet) en mag naar boven worden afgerond. Andere verdeelsleutels op basis van werkelijk gebruik zijn mogelijk.
Wat zegt het Europese Hof?
In maart 2026 deed het Europese Hof van Justitie uitspraak in een zaak van een Tsjechisch ziekenhuis. De vraag was of bepaalde medische apparatuur en voorzieningen als gemengde kosten konden worden aangemerkt, ook wanneer de aanschaf ervan wettelijk verplicht was. In Tsjechië geldt voor ziekenhuizen namelijk een wettelijke verplichting om te beschikken over een minimale technische en materiële uitrusting. De wetgever heeft daarvoor uitgebreide voorschriften vastgesteld over inrichting van ruimten, uitrusting, instrumenten en medische apparatuur.
Het Hof oordeelde dat niet de wettelijke verplichting doorslaggevend is, maar het feitelijke gebruik van de goederen en diensten. Wanneer een inkoop zowel wordt gebruikt voor vrijgestelde zorg als voor btw-belaste activiteiten, kan sprake zijn van gemengde kosten waarvoor gedeeltelijke btw-aftrek mogelijk is.
De uitspraak bevestigt dat bij de beoordeling of sprake is van gemengde kosten niet de juridische verplichting, maar het objectieve gebruik van de kosten doorslaggevend is. Elke kostensoort moet afzonderlijk worden beoordeeld aan de hand van de feitelijke inzet binnen de organisatie.
Waarom is dit relevant?
Veel zorginstellingen passen de pro rata-regeling uitsluitend toe op een beperkte groep kosten en investeringen (veelal de ‘rubriek 4-kosten’). De uitspraak roept de vraag op of de huidige kostenbasis niet te beperkt is.
Denk bijvoorbeeld aan:
• inrichting van wacht- en behandelkamers;
• medische apparatuur;
• bedrijfskleding;
• andere voorzieningen die worden gebruikt voor zowel vrijgestelde als btw-belaste prestaties.
Wanneer dergelijke kosten ook bijdragen aan btw-belaste activiteiten, kan mogelijk meer btw worden teruggevraagd dan nu gebeurt.
Tijd voor een btw-check?
De uitspraak onderstreept dat een goede analyse van het daadwerkelijke gebruik van ingekochte goederen en diensten essentieel is. Wij zien regelmatig dat zorginstellingen kansen laten liggen doordat kosten te snel als volledig niet-aftrekbaar worden aangemerkt.
Wilt u weten of uw organisatie optimaal gebruikmaakt van de mogelijkheden voor btw-aftrek? De adviseurs van DEEL Advies denken graag met u mee. Een gerichte btw-scan levert vaak snel inzicht op in mogelijke verbeteringen. Wij denken graag met u mee.